Judicial Law Views

fa عدالت نفسانی قاضی در فقه امامیه و حقوق ایران Proof-needed jurisprudential justice of judge in Imamiyah jurisprudence and Iranian law حقوق خصوصی Pivate Law پژوهش كاربردي Applicable Research چکیده فارسی: عدالت از جمله شرایط مهم قاضی از دیدگاه اسلام است. در قانون اساسی ایران نیز در ضمن اصل 158، یکی از وظایف رئیس قوه قضائیه، استخدام قضات عادل و شایسته مقرر شده است. همچنین مطابق با اصل 163 صفات و شرایط قاضی طبق موازین فقهی به‌ وسیله قانون معین می‌شود. قانون‌گذار در آیین‌نامه جذب داوطلبان تصدّی امر قضا مصوّب 1392، عدالت را یکی از شرایط تصدّی امر قضا تعیین کرده است. با توجه به اینکه مفهوم عدالت برگرفته از فقه امامیه است و مراد از عدالت نیز در نظام قضایی ایران همان عدالت مطرح شده در فقه است، نگارندگان به تبیین فقهی مفهوم عدالت می‌پردازند. شرط عدالت قاضی، مورد اتّفاق کلیه‌ی فقهاء است. اما در این که عدالت، صِرف حُسن ظاهر است یا این که عدالت مجرّد ترک معاصی است یا اینکه عدالت اجتناب از کبائر، حفظ از صغائر و محافظت بر مروّت است یا این که عدالت عدم انجام معاصی از روی ملکه است یا ملکه‌ای نفسانی که فرد را به تقوی و مروّت وادار می‌کند، بین فقهاء اختلاف است. طرفداران قول‌های اول، دوم و سوم قایل به عدالت عملی و طرفداران اقوال چهارم و پنجم، قایل به عدالت نفسانی هستند. در جمع بین نظرهای مزبور اگرچه می‌توان از باب جمع بین نظریه عدالت نفسانی و عدالت عملی، نظریه «عدالت نفسانی حداقلی» را مطرح کرد، و لیکن در باب قضا با توجه به خطیر بودن منصب قاضی، علی‌القاعده باید عدالت نفسانی حداکثری را در قاضی لحاظ کرد، منتها با توجه به پیچیدگی خاص عدالت نفسانی و نادرالوقوع بودن آن، مرتبه پس از عدالت نفسانی؛ یعنی مرتبه «عدالت قریب به عدالت نفسانی» که مرتبه‌ای بالاتر از «عدالت نفسانی حداقلی» می‌باشد، معتبر است و در اعتبار این مرحله از عدالت در قاضی با توجه به اهمیت بسزای منصب قضا، فرقی بین قاضی مجتهد و مأذون نیست. <div style="text-align: justify;">Abstract: Justice, in the Islamic worldview, is one of the most important virtues a judge should possess. Particularly, Article 158 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran provides that one of the duties of the president of the Judiciary is the requitment of most qualified, generous, honest and authentic judges. Also, in accordance with Article 163, the terms of office and the general conditions for the performance of the duties of judge are determined by law, There is a consensus among Islamic jurists about justice as a precondition for judges. But there are some differences among them as to the concept and criteria of justice. Some of the Islamic jurists emphasise on "minimal proof-needed justice" criteria and others on "maximal proof-needed justice" criteria. However, due to the complexity of the proof-needed justice and its rarity, the "justice clouse to the proof-needed justice" can be considered as a valid criteria which has a position over the "minimal proof-needed justice". Considering the importance of the judiciary, there is no difference between Islamic Jurists and judges in possessing the former Criteria of  justice.</div> قاضی, عدالت عملی, عدالت نفسانی, فقه امامیه Keywords: judge, proof-unneeded justice (it is based on jurist justness when there is no need his justice be vindicated), proof-needed justice (The principle is based on unjustness of jurist and his justice needs to be vindicated), Imamiyah Jurisprudence 29 52 http://jlviews2.ujsas.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1900-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Akbar Izadi Fard علی اکبر ایزدی فرد ali85akbar@yahoo.com 10031947532846005720 10031947532846005720 No Professor of FIQH , Jurisprudence and Principles of Islamic law at Mazandaran University, Mazandaran Iran استاد دانشگاه مازندران Hossein Kaviar حسین کاویار h-kaviar@araku.ac.ir 10031947532846005721 10031947532846005721 No Assistant Professor of Law, Arak University استادیار گروه حقوق دانشگاه اراک Seyyed Mojtaba Hossein nejad سید مجتبی حسین نژاد hosseinkaviar@gmail.com 10031947532846005722 10031947532846005722 Yes Assistant professor of Fiqh, Jurisprudence and principles of Islamic law. Parsa Higher Education Institution, Babolsar, Mazandaran , responsible correspondent استادیار موسسه آموزش عالی پارسا- بابلسر