fa آثار جانبی مرتبط با محیط زیست در حقوق ایران حقوق عمومی General Law تحلیلی و انتقادی Critical & Analisis گفته می¬شود آثار جانبی، پیامد اقدامی است که بر دیگران به شکل سود یا هزینه وارد می¬شود بدون اینکه در قیمت بازاری کالا محاسبه شده باشد و معمولاً غیرعمدی و غیرانتخابی است. در این نوشتار با استفاده از روش توصیفی¬ـ¬تحلیلی به این پرسش اصلی پاسخ داده شده است: الگوی نظام حقوقی ایران برای مقابله با آثار جانبی مرتبط با محیط¬زیست چیست؟ بیشترین تأکید الگوی «مجوزها» بوده است یا الگوی «مجازات¬ها»؟ یافته¬های تحقیق آن است: اولاً؛ توجه اساسیِ نظام قانونگذاری ایران به «الگویِ مجازات¬¬محور» معطوف است و الگوی مجوزها نهادینه نشده است بنابراین الگویِ اخیر با موانعی زیادی روبروست. چنین رویکردی با اهداف اصلی قوه قضاییه (بندهای 2 و 5 اصل 156 قانون اساسی) منافات دارد. ثانیاً؛ در بکارگیری ابزارهای مقابله با آثار جانبی از همه ابزارها به صورت متوازن استفاده نشده و برخی ابزارها، به¬ویژه ابزارهای بازارمحور جایگاه بسیار نازلی دارند. ثالثاً؛ هرچند ابزارهای «دوستدار محیط زیست» در برخی از اسناد قانونی ذکر شده است اما در مقابل در برخی از اسناد، اصول حقوقیِ دوستدارِ محیط زیست به حاشیه رفته است و در نتیجه مالیات¬¬های سبز نزد نظام قانونگذاری ما جایگاه شایسته¬ای را پیدا نکرده است. It is said that the externality is the consequence of an action being taken on others in the form of profit or expense without being calculated at the market price of the commodity and it is usually unintentional and unelected.In this article with descriptive–analytical method it has been answered: what is the pattern of Iran legal system related to the environment to compare with the externality? It has been more emphasis on “licenses” or “punishment” pattern? The research findings are first; The primary focus of the Iranian legislative system is on the "punitive model" and the pattern of permissions is not institutionalized Therefore, the recent pattern faces many obstacles. This pursuit viewpoint is incompatible even with the main objectives of the judiciary (sections 2 and 5 of article 156 of constitution). Second; it not used the balanced the all of the tools in the use of tools compare with the externality but some of tools, in particular market-oriented tools, has a very low position. Thirdly; however, "Eco-friendly" tools are listed in some legal documents, but in some documents, the principles of environmental friendliness have been marginalized and as a result, green taxes have not been well-positioned in our legislation. الگوی مقابله با آثار جانبی, مالیات سبز, مسئولیت, نظام حقوقی ایران, هزینه‌های جانبی, Externalities, Green Tax, Iran legal system, Responsibility, Pattern of Compare with Externality 277 296 http://jlviews2.ujsas.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-155-7&slc_lang=fa&sid=1 ayat mulaee آیت مولائی amulaee@tabrizu.ac.ir 5078778071 100319475328460013370 Yes University of Tabriz دانشگاه تبریز hadii rostamii هادی رستمی h.rostami@basu.ac.ir 3800555204 100319475328460013371 No Bu-Ali Sina University دانشگاه بوعلی سینا